تاثیر معاملات با اشخاص وابسته و اجزای آن بر بهای خدمات حسابرسی

قمیان, محمد مهدی; قناد, مصطفی; شاهدی ذکرآبادی, شادی

doi:10.22034/jpar.2025.2067052.1446

تاثیر معاملات با اشخاص وابسته و اجزای آن بر بهای خدمات حسابرسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد مهدی قمیان ¹

مصطفی قناد ²

شادی شاهدی ذکرآبادی ³

¹ گروه مدیریت، موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران.

² گروه حسابداری، موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران

³ کارشناسی ارشد حسابداری، موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران

10.22034/jpar.2025.2067052.1446

چکیده

مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر معاملات با اشخاص وابسته بر بهای خدمات حسابرسی انجام‌شده است. بر اساس نظریه تضاد منافع، این معاملات ممکن است به‌صورت فرصت‌طلبانه مورداستفاده قرار گیرند و ریسک ذاتی شرکت‌ها را افزایش دهند. ازاین‌رو، پژوهش حاضر به تحلیل رابطه بین اجزای مختلف این معاملات، شامل خرید، فروش، تسهیلات و مبالغ دریافت و پرداخت، با میزان حق‌الزحمه حسابرسی می‌پردازد. این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی و با رویکرد پس‌رویدادی است که بر داده‌های مالی ۱۲۷ شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲ متمرکزشده است. اطلاعات موردنیاز از منابع مالی رسمی جمع‌آوری‌شده و با استفاده از مدل‌های رگرسیونی پانلی تحلیل‌شده است. نتایج نشان داد که معاملات با اشخاص وابسته ارتباط مستقیم و معناداری با حق‌الزحمه حسابرسی دارند. به‌طور خاص، افزایش مبلغ خرید، فروش، تسهیلات و دریافت‌ها و پرداخت‌های فی‌مابین با افزایش هزینه‌های حسابرسی همراه بوده است. این نتایج تأیید می‌کند که پیچیدگی و حجم بالای معاملات با اشخاص وابسته موجب افزایش ریسک حسابرسی و درنتیجه، افزایش هزینه‌های مرتبط با آن می‌شود. بر اساس یافته‌های پژوهش، شرکت‌هایی که حجم بیشتری از معاملات با اشخاص وابسته دارند، هزینه‌های حسابرسی بالاتری متحمل می‌شوند. این افزایش هزینه به دلیل نیاز به بررسی دقیق‌تر، افزایش ریسک تحریف صورت‌های مالی، و تلاش بیشتر حسابرسان برای ارزیابی صحت اطلاعات گزارش‌شده است. بنابراین، کاهش معاملات با اشخاص وابسته می‌تواند به مدیریت بهتر هزینه‌های حسابرسی کمک کند. پژوهش حاضر با بررسی تفکیکی اجزای معاملات با اشخاص وابسته (خرید، فروش، تسهیلات مالی و دریافت‌ و پرداخت‌های فی‌مابین) و تأثیر آن‌ها بر بهای خدمات حسابرسی، دیدگاهی دقیق‌تر نسبت به رابطه میان این متغیرها ارائه می‌دهد. درحالی‌که اغلب مطالعات پیشین صرفاً به بررسی اثر کلی این معاملات پرداخته‌اند، پژوهش حاضر با لحاظ متغیرهای کنترلی متنوع و دوره زمانی ده‌ساله، تحلیلی جامع‌تر ارائه کرده است. نتایج حاصل می‌تواند در بهبود تصمیم‌گیری حسابرسان، ارتقای شفافیت مالی و مدیریت هزینه‌های حسابرسی مؤثر واقع شود.

کلیدواژه‌ها

اجزای معاملات با اشخاص وابسته‌

مبلغ خرید معاملات

مبلغ فروش

مبلغ تسهیلات معاملات

موضوعات

حسابرسی حرفه ای

عنوان مقاله English

The Impact of Related Party Transactions and Their Components on Audit Fees

نویسندگان English

mohammadmahdi ghomiyan ¹

Mostafa Ghannad ²

shadi shahedizekrabadi ³

¹ Department of Management, Eqbal Lahoori Institute of Higher Education, Mashhad, Iran.

² Department of Accounting, Eqbal Lahoori Institute of Higher Education, Mashhad, Iran.

³ MSc of Accounting, Eqbal Lahoori Institute of Higher Education, Mashhad, Iran.

چکیده English

This study aims to examine the impact of related party transactions on audit fees. Based on the conflict of interest theory, such transactions may be used opportunistically, increasing the inherent risk for companies. Therefore, this research analyzes the relationship between different components of related party transactions, including purchases, sales, financial facilities, and intercompany payments, with audit fees.
This research follows a descriptive-correlational and post-event approach, utilizing financial data from 127 companies listed on the Tehran Stock Exchange between 2018 and 2023. The required data were collected from official financial sources and analyzed using panel regression models.
The results indicate a significant positive relationship between related party transactions and audit fees. Specifically, higher amounts of purchases, sales, financial facilities, and intercompany payments are associated with increased audit costs. These findings confirm that greater volume and complexity of related party transactions lead to higher audit risk and, consequently, higher audit fees.
The study concludes that companies with more extensive related party transactions incur higher audit fees due to the increased need for detailed examination, higher risk of financial misstatements, and greater auditor efforts to verify financial information. Therefore, reducing related party transactions can help in better managing audit costs.
This study contributes to the auditing and financial management literature by providing a more detailed understanding of the relationship between related-party transactions and audit fees. Unlike most prior studies that examined only the overall impact of such transactions, this research separately investigates their components (purchases, sales, loans, and mutual payments) over a ten-year period while controlling for key firm-specific variables. The findings offer practical insights for auditors and corporate managers in enhancing financial transparency and optimizing audit cost management.

کلیدواژه‌ها English

Components of related party transactions

purchase amount of transactions

sales amount

financial facilities amount

احمدی، فاطمه . (1404). مدلسازی گزارشگری مالی متقلبانه متاثر از حق الزحمه و اندازه موسسه حسابرسی با رویکرد فراترکیب. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای, 5(19), 68-93. https://article.iacpa.ir/article_721590.html

تیموریان، سید علی‌اکبر؛ مران جوری، مهدی؛ علی‌خانی، رضیه و رستمی، نعمت. (1403). خودشیفتگی شرکای حسابرسی و حق‌الزحمه حسابرسی: نقش دوره تصدی و تعدد کاری حسابرس. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای،5 (18)، 8-33. https://jak.uk.ac.ir/article_4652.html

خطیری، محمد؛ قاسمی، علی؛ درویش تبار، احمد چالی؛ مهتاب و مهری نمک آورانی‌، امید. (1401). معاملات با اشخاص وابسته‌ و حق‌الزحمه غیر منتظره حسابرسی شرکت‌های زیان‌ده؛ آزمون‌ اثر تعدیلی ساختار مالکیت. مطالعات تجربی حسابداری مالی،19(73)، 177-205. https://qjma.atu.ac.ir/article_12993.html

دارابی، رؤیا و صادقی، مرتضی. (1402). بررسی تأثیر معاملات با اشخاص وابسته بر رتبه اعتباری شرکت. قضاوت و تصمیمگیری در حسابداری و حسابرسی،2(6)،75-94.‎ https://journals.iau.ir/article_702089.html

قدرتی‌زوارم، عزیزی، مالدار، دهقان و ‌خلیل. (1401). بررسی نقش حسابرسی داخلی بر معاملات با اشخاص وابسته و حق‌الزحمه حسابرس. چشم انداز حسابداری و مدیریت. 64 (5)، 27-39. https://www.jamv.ir/article_154336.html

قناد، مصطفی؛ عباس‌زاده، محمدرضا وکاردان، بهزاد. (1397). معاملات با اشخاص وابسته و ارتباط آن با رفتار کارا یا فرصت‌طلبانۀ مدیریت سود. اقتصاد پولی مالی، 25(15)، 105-134. https://jm.um.ac.ir/article_32142.html

کاظم دخت، فرشید و برادران حسن‌زاده، رسول. (1402). ارتباط فشار حق‌الزحمه حسابرسی و کیفیت حسابرسی. پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای، 3 (10)،116-139. https://article.iacpa.ir/article_702178.html

واعظ، سیدعلی؛ بنافی، محمد و ویسی، سجاد. (1395). بررسی تأثیر تخصص حسابرس بر رابطة بین معاملات با اشخاص وابسته و حق‌الزحمة حسابرسی. بررسی‌های حسابداری، 3(12)، 111-130. https://journals.scu.ac.ir/article_13242.html

مشعشعی، سید محمد، آراد، حامد و حسینی، سیده مریم . (1403). معاملات با اشخاص وابسته و ریسک حسابرسی: آیا مقررات افشای معاملات با اشخاص وابسته مهم است؟. مجله دانش حسابداری, 15(4), 41-56. https://jak.uk.ac.ir/article_4248.html

نیکبخت، محمدرضا و تنانی، محسن . (1389). آزمون عوامل مؤثر بر حق‌الزحمه حسابرسی صورت‌های مالی. نشریه پژوهش های حسابداری مالی, 2(2), 111-132. https://far.ui.ac.ir/article_16881.html

همتی، علیرضا، حجازی، رضوان و صداقت پرست، الدار . (1399). تاثیر پیچیدگی اطلاعات بر شکست حسابرسی در تقلب شرکت های (بورس اوراق بهادار تهران). پژوهش‌های حسابرسی حرفه‌ای, 1(1), 34-55. https://article.iacpa.ir/article_243332.html

یاری، حسن؛ شه بخش، محمود؛ باغومیان، رافیک. (1402). خرید اظهارنظر حسابرس و معاملات با اشخاص وابسته: شواهدی از بورس اوراق بهادار تهران. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 15(58)، 189-208. https://journals.iau.ir/article_702110.html

Ahmadi, F. (2025). Modeling fraudulent financial reporting affected by audit fee and audit firm size using a meta-synthesis approach. Professional Auditing Research, 5(19), 68–93. (In Persian). https://article.iacpa.ir/article_721590.html

Alhadab, M., & El Diri, M. (2024). Related party transactions and earnings management under the UK different regulatory environments of the main and alternative investment markets. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 56, 100640. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2024.100640

Bolwijn, R., Casella, B., & Rigo, D. (2018). An FDI-driven approach to measuring the scale and economic impact of BEPS. Transnational Corporations Journal, 25(2). https://ssrn.com/abstract=3422774

Bona-Sánchez, C., Fleitas-Castillo, G. C., Pérez-Alemán, J., & Santana-Martín, D. J. (2024). Gender diversity and audit fees: Insights from a principal-principal agency conflict setting. International Review of Financial Analysis, 96, 103614. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2024.103614

Christians, A., & Van Apeldoorn, L. (2018). The OECD inclusive framework. Bulletin for International Taxation,

April/May. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3393140

Darabi, R., & Sadeghi, M. (2023). The effect of related party transactions on company credit ratings. Judgment and Decision-Making in Accounting and Auditing, 2(6), 75–94. (In Persian). https://journals.iau.ir/article_702089.html

Ghanad, M., Abbaszadeh, M. R., & Kardaan, B. (2018). Related party transactions and their relationship with efficient or opportunistic earnings management. Monetary and Financial Economics, 25(15), 105–134. (In Persian). . https://jm.um.ac.ir/article_32142.html

Gavana, G., Gottardo, P., & Moisello, A. M. (2024). Related party transactions and earnings management in family

firms: the moderating role of board characteristics. Journal of Family Business Management, 14(1), 171-198. https://doi.org/10.1108/JFBM-07-2022-0090

Ghodrati Zavarem, A., Maldar, D., & Khalil, K. (2022). The role of internal audit on related party transactions and auditor’s fee. Accounting and Management Outlook, 64(5), 27–39. (In Persian). https://www.jamv.ir/article_154336.html

Hemmati, A., Hejazi, R., & Sedaghatparast, E. (2020). The effect of information complexity on audit failure in fraudulent companies (Tehran Stock Exchange). Professional Auditing Research, 1(1), 34–55. https://doi.org/10.22034/arj.2021.243332 (In Persian). https://article.iacpa.ir/article_243332.html

Khatiri, M., Ghasemi, A., Darvish Tabr, A. C., Mehtab, M. N. A., & Namak Avarani, O. (2022). Related party transactions and abnormal audit fees in loss-making firms: The moderating effect of ownership structure. Financial Accounting Studies, 19(73), 177–205. (In Persian) https://qjma.atu.ac.ir/article_12993.html

Kazemdokht, F., & Baradaran Hassanzadeh, R. (2023). The relationship between audit fee pressure and audit quality. Professional Auditing Research, 3(10), 116–139. (In Persian). https://article.iacpa.ir/article_702178.html

Nikbakht, M. R., & Tanani, M. (2010). Testing the factors affecting audit fees of financial statements. Journal of Financial Accounting Research, 2(2), 111-132. (In Persian). https://far.ui.ac.ir/article_16881.html

Romulo, C. S., & Dalimunthe, Z. (2024). Effect of related party transaction and tax haven utilization on tax avoidance moderated by Country-by-Country reporting. Riwayat: Educational Journal of History and Humanities, 7(1), 26-40. DOI: https://doi.org/10.24815/jr.v7i1.36333

Saleh Aly, S. A., Diab, A., & Abdelazim, S. I. (2023). Audit quality, firm value and audit fees: does audit tenure matter? Egyptian evidence. Journal of Financial Reporting and Accounting.‏ https://doi.org/10.1108/JFRA-04-2023-0203

Teymourian, S. A. A., Maranjouri, M., Alikhani, R., & Rostami, N. (2024). Narcissism of audit partners and audit fee: The role of auditor tenure and audit workload. Professional Auditing Research, 5(18), 8–33. (In Persian). https://jak.uk.ac.ir/article_4652.html

Vaezz, S. A., Banafi, M., & Veisi, S. (2016). The effect of auditor specialization on the relationship between related party transactions and audit fees. Accounting Studies, 3(12), 111–130. (In Persian). https://journals.scu.ac.ir/article_13242.html

Yari, H., Shahbakhsh, M., & Baghomian, R. (2023). Auditor opinion shopping and related party transactions: Evidence from Tehran Stock Exchange. Financial Accounting and Auditing Research, 15(58), 189–208. (In Persian). https://journals.iau.ir/article_702110.html